Als het systeem je thuis is
Hij is zestien jaar oud en heeft al zestien verschillende plekken ’thuis’ genoemd. Zestien keer zijn spullen gepakt, zestien keer opnieuw begonnen. Zestien keer hoop gehad dat dit eindelijk de plek zou zijn waar hij mocht blijven. Laten we hem Samuel noemen, al is hij in het systeem vooral bekend als dossiernummer 247591.
Een leven in het systeem
Samuel’s verhaal begint niet bij ons. Het begint bij een pasgeboren baby die kort na zijn geboorte werd weggehaald bij zijn ouders. Sindsdien kent hij alleen het systeem als zijn familie. Jeugdzorginstellingen als zijn thuis. Hulpverleners als zijn constante – maar steeds wisselende – vervangende ouders. Van pleeggezin naar instelling, van instelling naar pleeggezin, en weer terug. Een eindeloze cyclus van nieuwe gezichten, nieuwe regels, nieuwe teleurstellingen.
Een nieuwe kans
In augustus 2024 kwam Samuel bij ons terecht, bij Bewust Bekwaam. Na zestien verschillende plekken, zestien verschillende aanpakken, werd er weer een nieuwe weg ingeslagen. Wat wij zagen was geen onhandelbare jongen, maar een mens met een schreeuw om hulp. Een schreeuw die al zestien jaar lang niet echt gehoord is.
Een sprankje licht
De afgelopen maanden hebben we iets bijzonders zien gebeuren. Samuel, die aanvankelijk zo wantrouwend was dat hij twee begeleiders nodig had, begon langzaam open te bloeien. Stapje voor stapje liet hij zijn muren zakken. Toonde hij dat er onder die harde buitenkant een jongen zit die niets liever wil dan gezien worden als mens, niet als probleem.
We zagen hem groeien van een jongen die niemand vertrouwde naar iemand die durfde te dromen over een toekomst. Het ging zo goed dat we konden afschalen naar één-op-één begeleiding. Samuel bewees wat wij al wisten: met de juiste ondersteuning kan iedereen groeien.
Een verdiende nieuwe start
De transformatie die we de afgelopen maanden zagen was opmerkelijk. Samuel werkte zo hard aan zichzelf dat hij klaar was voor de volgende stap in zijn ontwikkeling: doorstromen naar een nieuwe plek. Een mijlpaal die hij zelf heeft verdiend, een bewijs van zijn groei en inzet. Deze nieuwe plek zou hem de kans geven om zijn vleugels verder uit te slaan, om te bouwen aan zijn toekomst. Het was geen simpele ‘overplaatsing’ – het was de bekroning van zijn harde werk.
Zijn voogd, zijn advocaat, de begeleiders op zijn huidige groep: iedereen zag zijn vooruitgang, zijn potentieel. We sloegen de handen ineen, vormden een front van mensen die geloven in Samuel’s toekomst. Kleine overwinningen vierden we samen, elke stap vooruit was er één.
Het systeem dat mensen vergeet
Maar dan openbaart zich de werkelijke uitdaging: het systeem zelf. Wat begon als een hoopvol traject naar een nieuwe start, veranderde in een doolhof van procedures. Elke professional doet zijn werk, volgt zijn protocollen, vult zijn formulieren in. De maatschappelijk werker schrijft rapporten. De gedragsdeskundige doet haar observaties. De behandelcoördinator stelt plannen op. De administratief medewerker verwerkt aanvragen. De manager bewaakt zijn capaciteit. De jurist toetst procedures.
Ze doen allemaal hun werk. Maar in die eindeloze keten van handelingen, in dat web van protocollen en procedures, vergeten we allemaal één cruciaal detail: achter al die formulieren, achter al die rapporten en aanvragen, zit een jongen van vlees en bloed. Een jongen die niet kan begrijpen waarom zijn toekomst verdrinkt in administratieve rompslomp.
De werkelijkheid van het systeem ontvouwt zich als een bureaucratisch toneelstuk. Documenten verdwijnen in digitale systemen die niet met elkaar communiceren. Rapporten moeten worden herschreven omdat ze niet in het juiste format staan. Handtekeningen blijven uit omdat de juiste functionaris met vakantie is. Intakegesprekken worden gepland, verzet, en opnieuw gepland omdat de samenstelling van het multidisciplinaire team niet compleet is.
Bij elk overleg schuift er een nieuwe professional aan die het dossier nog niet kent. Die nieuwe vragen stelt, nieuwe zorgen uit, nieuwe voorwaarden stelt. Formulieren moeten opnieuw worden ingevuld omdat ze niet meer actueel zijn. Verklaringen moeten worden geactualiseerd omdat ze de geldigheidstermijn hebben overschreden.
En dan komt de meest wrede eis van allemaal: “Je moet eerst bewijzen dat je je gedrag kunt aanpassen,” zeggen ze. Het is de ultieme paradox van het systeem – een jongen die hulp zoekt voor zijn gedrag moet eerst bewijzen dat hij die hulp niet nodig heeft. Het is als vragen aan iemand met een gebroken been om eerst te laten zien dat hij kan rennen voordat hij in het gips mag.
Elke professional verschuilt zich achter zijn eigen protocol, zijn eigen richtlijnen, zijn eigen werkwijze. “Zo werkt het systeem nu eenmaal,” is de standaard verklaring. Maar niemand lijkt zich af te vragen of het systeem nog wel werkt voor degene voor wie het bedoeld is.
De pijn van het wachten
In de rechtbank raakt zelfs zijn advocaat verstrikt in het web van regelgeving. Welke machtiging moet worden aangevraagd als niemand weet wanneer Samuel mag doorstromen? Als elke datum die genoemd wordt weer verschuift als rook in de wind?
Samuel zit ertussen. Hoort hoe er over zijn ‘casus’ wordt gesproken alsof hij er niet bij is. Ziet hoe zijn toekomst wordt uitgesteld omdat er te weinig personeel is, omdat zijn ‘problematiek te complex’ is, omdat de groep ’te vol’ is. Steeds nieuwe redenen, steeds nieuwe teleurstellingen.
De laatste druppel
Gisteren kwam het nieuws dat zijn doorstroomdatum opnieuw is uitgesteld. Onbepaalde tijd. Samuel hoorde het aan, stil. Die stilte was oorverdovend. In zijn ogen zag je zestien jaar aan teleurstellingen samenkomen. Zestien jaar waarin het systeem hem steeds opnieuw liet vallen.
Hij pakte zijn jas en liep stiekem weg. Op dit moment weet niemand waar hij is. Een jongen van zestien, die zijn hele leven al door het systeem wordt opgevangen, maar zich nog nooit zo alleen heeft gevoeld.
Een systeem dat faalt
Dit is het verhaal van één jongen, maar het staat voor zoveel meer. Het staat voor elk kind dat opgroeit in een systeem dat zegt er te zijn om te helpen, maar dat zo verstrikt is geraakt in zijn eigen regels dat het de menselijkheid is vergeten.
Ergens in dat systeem loopt nu een zestienjarige jongen. Een jongen die ondanks alles nog steeds probeerde te geloven in een betere toekomst. Tot het systeem hem voor de zoveelste keer liet zien dat papieren belangrijker zijn dan mensen. Dat procedures zwaarder wegen dan pijn.
Dit is een verhaal zonder einde. Want op dit moment weten we niet waar Samuel is. Wat we wel weten is dat het systeem dat hem zou moeten beschermen, hem heeft weggejaagd. En de vraag die blijft hangen is: hoeveel Samuel’s moeten er nog zijn voordat we inzien dat ons systeem niet werkt?
Want ergens, alleen op straat, loopt een jongen die geen dossiernummer is.
Hij heet Samuel.
En hij verdient beter dan dit.
